آموزش ساخت Layout در ArcGIS Pro؛ از Map Frame تا Legend و Scale Bar

برای ساخت یک Layout استاندارد در ArcGIS Pro ابتدا اندازه صفحه را مشخص کنید، سپس Map Frame را وارد کنید، محدوده و مقیاس نقشه را تنظیم کنید و در ادامه عناصر لازم مانند عنوان، Legend، Scale Bar و در صورت نیاز North Arrow را اضافه و مرتب کنید. نکته مهم این است که Layout فقط چیدن چند عنصر روی صفحه نیست؛ کیفیت نتیجه به ترتیب درست کار، مقیاس مناسب، خوانایی علائم و کنترل نهایی فایل بستگی دارد.

این آموزش برای زمانی طراحی شده که نقشه و لایه‌های شما از قبل آماده‌اند و می‌خواهید آن‌ها را به یک صفحه قابل ارائه یا چاپ تبدیل کنید. اگر هنوز درباره تفاوت Map و Layout، انتخاب اندازه صفحه یا اصول کلی طراحی نقشه مطمئن نیستید، ابتدا راهنمای جامع Layout نقشه در ArcGIS Pro را بخوانید.

قبل از ساخت Layout چه چیزهایی باید آماده باشد؟

بهتر است قبل از ورود به Layout بخش اصلی کار با داده را تمام کرده باشید. یعنی لایه‌ها در Map قرار گرفته باشند، Symbology اولیه تعیین شده باشد، Labelهای لازم فعال باشند و محدوده کلی مطالعه مشخص باشد. تغییرات جزئی بعداً طبیعی است، اما اگر هنوز نمی‌دانید کدام لایه‌ها باید نمایش داده شوند، ورود زودهنگام به Layout باعث دوباره‌کاری می‌شود.

  • لایه‌های ضروری را از لایه‌های کمکی جدا کنید.
  • نام لایه‌ها را خوانا کنید؛ این نام‌ها می‌توانند مستقیماً وارد Legend شوند.
  • منبع و سال داده را یادداشت کنید.
  • تصمیم بگیرید خروجی برای گزارش، پایان‌نامه، ارائه، پوستر یا چاپ مستقل است.
  • اندازه کاغذ نهایی را تا حد امکان از ابتدا مشخص کنید.

اگر هنوز در انتخاب Dataset یا فرمت مناسب تردید دارید، راهنمای انتخاب فایل و داده GIS قبل از دانلود یا خرید مسیر مناسب‌تری برای شروع است.

مرحله ۱: یک Layout جدید بسازید

در ArcGIS Pro به تب Insert بروید و از بخش Project گزینه New Layout را انتخاب کنید. در این مرحله می‌توانید یکی از اندازه‌های استاندارد صفحه مانند A4، A3، A2، A1 یا A0 را انتخاب کنید یا اندازه سفارشی بسازید.

اندازه صفحه را قبل از شروع چیدمان نهایی کنید. اگر یک Layout متراکم را برای A4 طراحی کنید و سپس آن را به A1 تغییر دهید، نسبت فضای خالی، اندازه فونت‌ها و وزن عناصر بصری تغییر می‌کند. عکس این حالت نیز می‌تواند باعث شلوغی شدید صفحه شود.

Portrait یا Landscape؟

انتخاب جهت صفحه باید از شکل محدوده نقشه و فضای موردنیاز برای Legend و متن‌ها تبعیت کند. اگر محدوده اصلی کشیدگی افقی دارد، Landscape معمولاً فضای مؤثرتری در اختیار Map Frame می‌گذارد. برای محدوده‌های عمودی یا صفحاتی که متن توضیحی زیادی دارند، Portrait ممکن است مناسب‌تر باشد.

مرحله ۲: Map Frame را به Layout اضافه کنید

Layout بدون Map Frame هنوز نقشه‌ای برای نمایش ندارد. از تب Insert گزینه Map Frame را انتخاب کنید، سپس Map یا Bookmark موردنظر را انتخاب و با Drag کردن، کادر آن را روی صفحه رسم کنید.

Map Frame یک پنجره مستقل به Map شماست. به همین دلیل می‌توانید اندازه و محل این کادر را روی صفحه تغییر دهید، در حالی که لایه‌ها همچنان متعلق به Map هستند. همچنین می‌توان بیش از یک Map Frame در یک Layout داشت؛ برای مثال یک نقشه اصلی و یک Locator Map کوچک.

Map Frame را چقدر بزرگ بگیریم؟

در اغلب نقشه‌های موضوعی، Map Frame باید مهم‌ترین و بزرگ‌ترین عنصر صفحه باشد. قبل از افزودن Legend و عناصر حاشیه‌ای، فضای اصلی صفحه را به نقشه اختصاص دهید و بعد فضای باقی‌مانده را مدیریت کنید. کوچک‌کردن بیش از حد Map Frame برای جا دادن عناصر تزئینی یکی از خطاهای رایج Layout است.

مرحله ۳: محدوده و مقیاس نقشه را تنظیم کنید

برای تغییر محدوده داخل Map Frame، آن را Activate کنید و Pan/Zoom را داخل همان فریم انجام دهید. پس از رسیدن به محدوده مناسب، از حالت فعال خارج شوید تا هنگام جابه‌جایی عناصر صفحه به‌طور ناخواسته نقشه حرکت نکند.

مقیاس را فقط بر اساس اینکه «کل محدوده در صفحه جا شود» انتخاب نکنید. مقیاس باید اجازه دهد اطلاعات اصلی نقشه قابل تشخیص بمانند. اگر در مقیاس فعلی خیابان‌های فرعی، برچسب‌ها و کلاس‌های موضوعی روی هم افتاده‌اند، دو راه دارید: مقیاس را تغییر دهید یا جزئیات غیرضروری را برای آن مقیاس حذف کنید.

مرحله ۴: عنوان نقشه را اضافه کنید

از تب Insert یک Text اضافه کنید و عنوان را بالاتر از سایر متن‌های صفحه قرار دهید. عنوان خوب معمولاً سه سؤال را پاسخ می‌دهد: چه موضوعی؟ کدام محدوده؟ مربوط به چه زمان یا داده‌ای؟ لازم نیست همه این اطلاعات الزاماً در یک خط قرار گیرند؛ می‌توانید عنوان اصلی و زیرعنوان داشته باشید.

به‌جای عنوان عمومی مانند «نقشه تهران»، عنوانی مثل «تراکم جمعیت مناطق تهران ـ سرشماری ۱۳۹۵» اطلاعات بیشتری منتقل می‌کند. البته سال فقط زمانی در عنوان بیاید که برای تفسیر نقشه اهمیت دارد؛ در غیر این صورت می‌تواند در بخش منبع نوشته شود.

مرحله ۵: Legend را اضافه و سپس پاک‌سازی کنید

Map Frame را انتخاب کنید و از تب Insert گزینه Legend را اضافه کنید. Legend به یک Map Frame مشخص مرتبط است و علائم لایه‌های آن را نمایش می‌دهد. اما خروجی پیش‌فرض نرم‌افزار معمولاً نقطه پایان نیست.

بعد از Insert کردن Legend چه چیزهایی را اصلاح کنیم؟

  • لایه‌هایی را که مخاطب نیازی به توضیح آن‌ها ندارد حذف کنید.
  • نام فنی لایه‌ها مانند نام فایل یا کد داخلی را به عنوان خوانا تبدیل کنید.
  • ترتیب آیتم‌ها را با اهمیت موضوعی نقشه هماهنگ کنید.
  • فاصله عمودی بین کلاس‌ها را کنترل کنید.
  • اندازه Patch و فونت را متناسب با اندازه چاپ تنظیم کنید.
  • اگر عنوان Legend چیزی به صفحه اضافه نمی‌کند، آن را حذف کنید.

Legend می‌تواند به تغییرات Map واکنش نشان دهد و در تنظیمات مختلف رفتار پویا داشته باشد. در نقشه نهایی، هدف این نیست که ساختار Table of Contents نرم‌افزار را روی کاغذ بازتولید کنید؛ هدف این است که خواننده معنی Symbols را سریع بفهمد.

مرحله ۶: Scale Bar را به Map Frame متصل کنید

از تب Insert گزینه Scale Bar را انتخاب و یک سبک ساده و خوانا را وارد Layout کنید. Scale Bar به Map Frame متصل است؛ بنابراین اگر مقیاس آن Map Frame تغییر کند، Scale Bar نیز برای حفظ نمایش صحیح فاصله به‌روزرسانی می‌شود.

واحد Scale Bar باید با موضوع و اندازه محدوده منطقی باشد. برای نقشه یک شهر، کیلومتر معمولاً قابل فهم‌تر از مترهای بسیار بزرگ است؛ در محدوده کوچک محله یا سایت، متر می‌تواند مناسب‌تر باشد.

Scale Bar بزرگ‌تر بهتر نیست

این عنصر باید به‌اندازه‌ای باشد که خوانده شود، اما نباید با نقشه اصلی رقابت بصری کند. تقسیم‌بندی‌های زیاد، اعداد اعشاری غیرضروری یا سبک‌های سنگین می‌توانند آن را شلوغ کنند. ساده‌ترین Scale Bar که نیاز مخاطب را پاسخ می‌دهد معمولاً انتخاب بهتری است.

مرحله ۷: در صورت نیاز North Arrow اضافه کنید

از تب Insert گزینه North Arrow را انتخاب کنید. این عنصر نیز به Map Frame مرتبط است و جهت نقشه را نشان می‌دهد؛ اگر Map Frame بچرخد، جهت North Arrow مطابق ارتباط آن با فریم به‌روزرسانی می‌شود.

North Arrow برای همه نقشه‌ها الزام نیست. اگر نقشه در جهت استاندارد شمال به بالا نمایش داده شده و Context برای مخاطب روشن است، یک فلش بزرگ و تزئینی ممکن است فقط فضا اشغال کند. در نقشه چرخیده، نقشه سایت یا Layoutی که جهت آن بدیهی نیست، North Arrow اهمیت بیشتری دارد.

مرحله ۸: منبع، سال داده و توضیحات ضروری را درج کنید

یکی از تفاوت‌های نقشه قابل اتکا با یک تصویر صرف این است که خواننده بداند داده از کجا آمده و مربوط به چه زمانی است. در پایین یا حاشیه Layout یک Text کوچک برای Source/Date در نظر بگیرید.

برای مثال، اگر از آمار سرشماری ۱۳۹۵ استفاده کرده‌اید، عبارت «داده آماری: سرشماری ۱۳۹۵» دقیق‌تر از عبارتی مانند «آخرین آمار» است. در داده‌های برنامه‌ریزی شهری نیز نسخه یا تاریخ سند می‌تواند برای تفسیر نقشه اهمیت اساسی داشته باشد.

اگر با داده‌های آماری کار می‌کنید، راهنمای داده‌های آماری مکانی و بلوک‌های آماری در GIS درباره سال مرجع، نرخ، تراکم و اتصال داده آماری به هندسه توضیح بیشتری می‌دهد.

مرحله ۹: عناصر را تراز، گروه‌بندی و مرتب کنید

پس از اینکه همه عناصر اصلی روی صفحه قرار گرفتند، وارد مرحله طراحی شوید. مهم‌ترین اصل این است که عناصر نباید تصادفی روی صفحه پخش شده باشند. حاشیه‌ها، ترازها، فاصله‌ها و اندازه‌ها باید یک نظام مشخص داشته باشند.

  • لبه‌های عناصر مرتبط را با یکدیگر Align کنید.
  • فاصله‌های مشابه را تا حد امکان یکسان نگه دارید.
  • عنوان را از متن منبع و توضیحات فرعی متمایز کنید.
  • Legend، Scale Bar و North Arrow را در یک ناحیه کنترل‌شده قرار دهید، نه در چند گوشه تصادفی.
  • فضای خالی را دشمن صفحه ندانید؛ فضای سفید به خوانایی کمک می‌کند.
  • پس از تثبیت محل عناصر، مواردی را که نباید ناخواسته حرکت کنند Lock کنید.

صفحه را در اندازه واقعی بررسی کنید

Zoom زیاد در محیط نرم‌افزار می‌تواند حس غلطی از خوانایی ایجاد کند. پیش از خروجی، Layout را در نمایی نزدیک به اندازه واقعی چاپ ارزیابی کنید. به‌ویژه فونت منبع، اعداد Scale Bar، Labelها و مرزهای نازک را کنترل کنید.

مرحله ۱۰: قبل از Export این کنترل نهایی را انجام دهید

کنترل سؤال نهایی
Map Frame محدوده درست است و موضوع اصلی به‌اندازه کافی بزرگ دیده می‌شود؟
Scale جزئیات متناسب با مقیاس هستند؟
Title موضوع و محدوده بدون ابهام مشخص‌اند؟
Legend فقط Symbols موردنیاز را توضیح می‌دهد؟
Scale Bar واحد و تقسیم‌بندی آن قابل فهم است؟
North Arrow واقعاً لازم است و جهت صحیح را نشان می‌دهد؟
Source منبع و سال داده مشخص است؟
Typography فونت‌ها در اندازه واقعی چاپ خوانا هستند؟
Labels همپوشانی یا خروج از کادر ندارند؟
Margins عنصر مهمی بیش از حد نزدیک لبه صفحه نیست؟

پس از این کنترل می‌توانید وارد مرحله Export شوید. تنظیم دقیق PDF، Resolution، Embed Fonts و کیفیت Raster موضوع مستقلی است و در راهنمای تخصصی خروجی PDF این خوشه بررسی خواهد شد.

اگر فقط نقشه نهایی را می‌خواهید، آیا ساخت Layout از صفر لازم است؟

خیر. ساخت Layout از صفر زمانی ارزشمند است که به کنترل اختصاصی روی داده، طبقه‌بندی، رنگ، محدوده یا ساختار صفحه نیاز دارید. اما اگر هدف شما این است که یک نقشه موضوعی آماده را سریع داخل گزارش، پایان‌نامه یا ارائه قرار دهید، انجام تمام مراحل Symbology، Labeling، Legend، Scale، Page Layout و Export می‌تواند زمان بیشتری از ارزش موردنیاز پروژه بگیرد.

در این شرایط ابتدا بررسی کنید آیا نسخه آماده نقشه موردنیاز شما در مجموعه عکس‌نقشه‌ها و نقشه‌های آماده دیجی‌مپس وجود دارد. برای تهران نیز می‌توانید از صفحه نقشه تهران، مناطق و محلات وارد محدوده جغرافیایی موردنظر شوید.

قاعده ساده: اگر قرار است داده را تحلیل یا ویرایش کنید، Dataset و GIS Layer لازم دارید؛ اگر فقط خروجی بصری آماده برای گزارش و ارائه می‌خواهید، نقشه آماده می‌تواند مسیر بسیار کوتاه‌تری باشد.

پرسش‌های متداول درباره ساخت Layout در ArcGIS Pro

چطور در ArcGIS Pro صفحه Layout ایجاد کنیم؟

از تب Insert در بخش Project گزینه New Layout را انتخاب کنید و اندازه صفحه استاندارد یا سفارشی را تعیین کنید. سپس عناصر نقشه را به صفحه اضافه کنید.

چطور نقشه را وارد Layout کنیم؟

از Insert > Map Frame، Map یا Bookmark موردنظر را انتخاب کنید و با Drag کردن محدوده Map Frame را روی صفحه رسم کنید.

چطور داخل Map Frame زوم کنیم بدون اینکه اندازه کادر تغییر کند؟

Map Frame را Activate کنید و سپس داخل آن Pan یا Zoom انجام دهید. پس از تنظیم Extent و Scale، از حالت فعال خارج شوید.

چرا Legend همه لایه‌های نقشه را نشان می‌دهد؟

Legend بر اساس Map Frame و لایه‌های مرتبط ساخته می‌شود. پس از ساخت می‌توانید آیتم‌های غیرضروری را حذف، نام‌ها را اصلاح و ترتیب آن‌ها را تغییر دهید تا فقط اطلاعات لازم برای خواننده باقی بماند.

آیا Scale Bar با تغییر مقیاس اصلاح می‌شود؟

بله، Scale Bar با Map Frame مرتبط است و با تغییر مقیاس فریم به‌روزرسانی می‌شود. با این حال واحد، سبک و تقسیم‌بندی آن باید متناسب با نقشه انتخاب شود.

آیا North Arrow در همه Layoutها لازم است؟

خیر. در نقشه‌هایی که شمال به بالا است و جهت برای مخاطب واضح است، ممکن است ضروری نباشد. در فریم چرخیده یا نقشه‌ای که جهت آن بدیهی نیست، اهمیت بیشتری دارد.

اول Legend را بسازیم یا مقیاس را تنظیم کنیم؟

ابتدا اندازه صفحه و Map Frame و سپس Extent و Scale را تثبیت کنید. بعد عناصر حاشیه‌ای مانند Legend و Scale Bar را اضافه کنید؛ این ترتیب دوباره‌کاری را کمتر می‌کند.

برای نقشه گزارش A4 چه چیزی مهم‌تر است؟

کاهش تراکم اطلاعات. در A4 فضای محدود است و بهتر است تعداد کلاس‌ها، برچسب‌ها و متن‌های حاشیه‌ای کنترل شود تا نقشه اصلی کوچک و ناخوانا نشود.

بعد از ساخت Layout، کیفیت طراحی را کنترل کنید

برای تنظیم سلسله‌مراتب بصری، رنگ، فونت، Label، Legend و سایر عناصر صفحه، راهنمای اصول طراحی نقشه حرفه‌ای را ببینید.

بعد از ساخت Layout؛ تولید چند صفحه به‌صورت خودکار

برای تبدیل یک Layout به مجموعه‌ای از صفحات مناطق، محلات یا قطعات، راهنمای Map Series در ArcGIS Pro را ببینید.

منابع فنی